热力学原理#

热力学第一定律:系统总能量的变化率等于外力所做功的变化率与热量输入的变化率之和

能量方程#

空间描述#

根据热力学第一定律,有

(27)#\[ \frac{\mathrm{d}}{\mathrm{d}t}\int_{\Omega}\rho\epsilon\mathrm{d}v=W_{\text{net}}+H_{\text{net}} \]

其中,\(\epsilon\) 是存储在单位质量的总能量,\(W_{\text{net}}\) 是输入到系统中的净功率,\(H_{\text{net}}\) 是输入到系统中的净热传递速率

单位质量的总储存能量 \(\epsilon\) 包含内能和动能

\[ \epsilon = e_{c} + \frac{1}{2}(\mathbf{v}\cdot\mathbf{v}) \]

\(e_{c}\) 为单位质量的内能,是所有微观能量形式的总和,\(\frac{1}{2}(\mathbf{v}\cdot\mathbf{v})\) 是动能

在连续体没有体偶的情况下,输入功率 \(W_{\text{net}}\) 可以表示为

\[ \begin{aligned} W_{\text{net}}&=\oint_{\Gamma}\mathbf{t}\cdot\mathbf{v}\mathrm{d}s+\int_{\Omega}\mathbf{f}\cdot\mathbf{v}\mathrm{d}v \end{aligned} \]

由于

\[ \nabla\cdot(\boldsymbol{\sigma}\mathbf{v})=\left(\nabla \cdot \boldsymbol{\sigma}\right) \cdot \mathbf{v}+\boldsymbol{\sigma}:\nabla\mathbf{v}, \]

故由 \(\boldsymbol{\sigma}\) 的对称性,再结合散度定理,得到

\[\begin{split} \begin{aligned} \oint_{\Gamma}\mathbf{t}\cdot\mathbf{v}\mathrm{d}s &= \oint_{\Gamma}\boldsymbol{\sigma}\mathbf{n}\cdot\mathbf{v}\mathrm{d}s=\oint_{\Gamma}(\boldsymbol{\sigma}\mathbf{v})\cdot\mathbf{n}\mathrm{d}s\\ &=\int_{\Omega}\nabla\cdot(\boldsymbol{\sigma}\mathbf{v})\mathrm{d}s\\ &=\int_{\Omega}\left((\nabla \cdot \boldsymbol{\sigma}) \cdot \mathbf{v}+\boldsymbol{\sigma}:\nabla\mathbf{v}\right)\mathrm{d}s \end{aligned} \end{split}\]

结合线动量守恒方程 (26),有

\[\begin{split} \begin{aligned} W_{\text{net}}&=\int_{\Omega}[(\nabla \cdot \boldsymbol{\sigma}+\mathbf{f}) \cdot \mathbf{v}+\boldsymbol{\sigma}:\nabla\mathbf{v}]\mathrm{d}v\\ &=\int_{\Omega}[\rho\frac{\mathrm{d}\mathbf{v}}{\mathrm{d}t} \cdot \mathbf{v}+\boldsymbol{\sigma}:\nabla\mathbf{v}]\mathrm{d}v \end{aligned} \end{split}\]

由于 \(\boldsymbol{\sigma}\) 是对称的,故

\[ \boldsymbol{\sigma}:\nabla\mathbf{v}=\boldsymbol{\sigma}:\frac{1}{2}[\nabla\mathbf{v} + (\nabla\mathbf{v})^{T}] = \boldsymbol{\sigma}:\mathbf{d}, \]

再结合 Reynolds 输运定理 (24)

\[ \int_{\Omega}\rho\frac{\mathrm{d}\mathbf{v}}{\mathrm{d}t} \cdot \mathbf{v}\mathrm{d}v = \frac{1}{2}\int_{\Omega}\rho\frac{\mathrm{d}}{\mathrm{d}t} (\mathbf{v}\cdot \mathbf{v})\mathrm{d}v = \frac{1}{2}\frac{\mathrm{d}}{\mathrm{d}t}\int_{\Omega}\rho\mathbf{v}\cdot \mathbf{v}\mathrm{d}v \]

最终,\(W_{\text{net}}\) 可以写为

\[ W_{\text{net}}=\frac{1}{2}\frac{\mathrm{d}}{\mathrm{d}t}\int_{\Omega}\rho\mathbf{v}\cdot \mathbf{v}\mathrm{d}v+\int_{\Omega}\boldsymbol{\sigma}:\mathbf{d}\mathrm{d}v \]

净热传递速率 \(H_{\text{net}}\) 可以表示为

\[ H_{\text{net}}=-\oint_{\Gamma}\mathbf{q}\cdot\mathbf{n}\mathrm{d}s+\int_{\Omega}g\mathrm{d}v=\int_{\Omega}(-\nabla\cdot\mathbf{q}+g)\mathrm{d}v \]

其中,\(\mathbf{q}\) 是热流量,\(g\) 是单位体积内的内部热源项

最终,热力学第一定律 (27) 可以写为

\[ \frac{\mathrm{d}}{\mathrm{d}t}\int_{\Omega}\rho(e_{c} + \frac{1}{2}(\mathbf{v}\cdot\mathbf{v}))\mathrm{d}v=\frac{1}{2}\frac{\mathrm{d}}{\mathrm{d}t}\int_{\Omega}\rho\mathbf{v}\cdot \mathbf{v}\mathrm{d}v+\int_{\Omega}(\boldsymbol{\sigma}:\mathbf{d}-\nabla\cdot\mathbf{q}+g)\mathrm{d}v \]

结合 Reynolds 输运定理 (24),化简得到

\[ 0=\int_{\Omega}(\rho\frac{\mathrm{d}e_{c}}{\mathrm{d}t}-\boldsymbol{\sigma}:\mathbf{d}+\nabla\cdot\mathbf{q}-g)\mathrm{d}v \]

由于 \(\Omega\) 的任意性,得到其局部形式

(28)#\[ \rho\frac{\mathrm{d}e_{c}}{\mathrm{d}t}=\boldsymbol{\sigma}:\mathbf{d}-\nabla\cdot\mathbf{q}+g \]

也被称为热力学形式,其中 \(\boldsymbol{\sigma}:\mathbf{d}\) 被称为应力功,\(\mathbf{q}\) 可以写为

\[ \mathbf{q}=-\mathbf{k}\cdot\nabla T \]

其中,\(\mathbf{k}\) 是二阶热传导张量,\(T\) 是温度

物质描述#

将每一项分别使用物质描述表示

\[\begin{split} \begin{aligned} \frac{\mathrm{d}}{\mathrm{d}t}\int_{\Omega}\rho\epsilon\mathrm{d}v&=\frac{\mathrm{d}}{\mathrm{d}t}\int_{\Omega_{0}}\rho_{0}(e_{c}+ \frac{1}{2}(\mathbf{V}\cdot\mathbf{V}))\mathrm{d}V \\ &= \int_{\Omega_{0}}\rho_{0}\frac{\partial e_{c}}{\partial t}+\frac{1}{2}\rho_{0}\frac{\partial}{\partial t}(\mathbf{V}\cdot \mathbf{V})\mathrm{d}V \end{aligned} \end{split}\]

输入功率项

\[\begin{split} \begin{aligned} W_{\text{net}}&=\int_{\Omega}\left[\frac{1}{2}\rho\frac{\mathrm{d}}{\mathrm{d}t}(\mathbf{v}\cdot \mathbf{v})+\boldsymbol{\sigma}:\nabla\mathbf{v}\right]\mathrm{d}v\\ &=\int_{\Omega_{0}}\left[\frac{1}{2}\rho_{0}\frac{\partial}{\partial t}(\mathbf{V}\cdot \mathbf{V})+\mathbf{P}:\nabla_{0}\mathbf{V}\right]\mathrm{d}V \end{aligned} \end{split}\]

净热传递速率

\[ H_{\text{net}} = \int_{\Omega}(-\nabla\cdot\mathbf{q}+g)\mathrm{d}v = \int_{\Omega_{0}}(-\nabla_{0}\cdot\mathbf{q}_{0}+g_{0})\mathrm{d}V \]

其中,\(g_{0} = Jg\),根据 Piola 恒等式 (21),有

\[ \begin{aligned} \nabla\cdot\mathbf{q}=\frac{1}{J}\nabla_{0}\cdot(J\mathbf{F}^{-1}\mathbf{q}) \end{aligned} \]

因此 \(\mathbf{q}_{0}=J\mathbf{F}^{-1}\mathbf{q}\)

因此,物质描述的能量方程为

\[\begin{split} \begin{aligned} \rho_{0}\frac{\partial e_{c}}{\partial t}&=\mathbf{P}:\nabla_{0}\mathbf{V}-\nabla_{0}\cdot\mathbf{q}_{0}+g_{0}\\ &=(\mathbf{F}\mathbf{S}):\nabla_{0}\mathbf{V}-\nabla_{0}\cdot\mathbf{q}_{0}+g_{0} \end{aligned} \end{split}\]

熵增原理#

熵通常被视为衡量原子趋向无序程度的一种指标。根据热力学第二定律,系统内部的熵产生始终为正,这一规律被称为熵增原理或 Clausius–Duhem 不等式

记单位质量的熵密度为 \(\eta\),故系统的总熵为

\[ \mathcal{E}=\int_{\Omega}\rho\eta\ \mathrm{d}v, \]

\(\theta\geq0\) 为绝对温度,因此熵增定义为

\[\begin{split} \begin{aligned} \Gamma &= \frac{\mathrm{d}\mathcal{E}}{\mathrm{d}t}-\left[-\oint_{\Gamma}\frac{1}{\theta}\mathbf{q}\cdot\mathbf{n}\mathrm{d}s+\int_{\Omega}\frac{g}{\theta}\mathrm{d}v\right]\\ &=\int_{\Omega}\left[\rho\frac{\mathrm{d}\eta}{\mathrm{d}t}+\nabla\cdot\left(\frac{\mathbf{q}}{\theta}\right)-\frac{g}{\theta}\right]\mathrm{d}v \end{aligned} \end{split}\]

根据热力学第二定律,有 \(\Gamma\geq0\),故

(29)#\[ \int_{\Omega}\rho\frac{\mathrm{d}\eta}{\mathrm{d}t}\mathrm{d}v\geq\int_{\Omega}\left[\frac{g}{\theta}-\nabla\cdot\left(\frac{\mathbf{q}}{\theta}\right)\right]\mathrm{d}v \]

其局部形式为

\[ \rho\frac{\mathrm{d}\eta}{\mathrm{d}t}\geq\frac{g}{\theta}-\nabla\cdot\left(\frac{\mathbf{q}}{\theta}\right) \]

(30)#\[ \theta\rho\frac{\mathrm{d}\eta}{\mathrm{d}t}\geq g-\nabla\cdot\mathbf{q}-\frac{1}{\theta}\mathbf{q}\cdot\nabla\theta \]

\(\mathbf{q}/\theta\) 被称为熵流量,内能 \(e_{c}\) 和不可逆的热能之和被称为 Helmohtz 自由能

\[ \Psi = e_{c} - \theta\eta \]

于是,代入到 (28),得到

(31)#\[\begin{split} \begin{aligned} \rho\frac{\mathrm{d}\Psi}{\mathrm{d}t} &= \boldsymbol{\sigma}:\mathbf{d}-\nabla\cdot\mathbf{q}+g - \rho\frac{\mathrm{d}(\theta\eta)}{\mathrm{d}t}\\ &=\boldsymbol{\sigma}:\mathbf{d}-\nabla\cdot\mathbf{q}+g - \rho\theta\frac{\mathrm{d}\eta}{\mathrm{d}t} - \rho\eta\frac{\mathrm{d}\theta}{\mathrm{d}t}\\ &=\boldsymbol{\sigma}:\mathbf{d} - \rho\eta\frac{\mathrm{d}\theta}{\mathrm{d}t} - \mathcal{D} \end{aligned} \end{split}\]

其中

\[ \mathcal{D} = \rho\theta\frac{\mathrm{d}\eta}{\mathrm{d}t}+\nabla\cdot\mathbf{q} - g \]

被称为内部耗散,于是方程 (30) 被写为

\[ \mathcal{D}-\frac{1}{\theta}\mathbf{q}\cdot\nabla\theta\geq0 \]

\(\mathcal{D} > 0\) 时,该过程不可逆;当 \(\mathcal{D}=0\) 时,过程可逆

本构方程#

本构方程是连接运动学变量(如应变)和动力学变量(如应力)的关系式,所有本构方程应当与热力学原理一致